Ile Wynosi Dieta Radnego Gminnego w 2026 Roku? Kompendium Wiedzy o Wynagrodzeniach Samorządowców

Ile Wynosi Dieta Radnego Gminnego w 2026 Roku? Kompendium Wiedzy o Wynagrodzeniach Samorządowców

Rola radnego gminnego, będącego fundamentem lokalnej demokracji, jest niezwykle istotna dla funkcjonowania każdej społeczności. To właśnie radni, wyłonieni w wyborach samorządowych, reprezentują interesy mieszkańców, podejmują kluczowe decyzje dotyczące rozwoju gminy, finansów publicznych, planowania przestrzennego czy inwestycji. Ich praca, choć często niedoceniana, wiąże się z ogromną odpowiedzialnością i poświęceniem znaczącej części prywatnego czasu. W związku z tym, naturalne jest pytanie, ile wynosi dieta radnego gminnego, stanowiąca formę rekompensaty za pełnione obowiązki. Niniejszy artykuł ma na celu kompleksowe przedstawienie zasad ustalania i wysokości diet radnych gminnych, uwzględniając obowiązujące regulacje prawne na rok 2026, bazujące na stabilnych przepisach z roku 2024. Przyjrzymy się składowym tego świadczenia, czynnikom wpływającym na jego wysokość oraz różnicom między „dietą” a tradycyjnym wynagrodzeniem.

Charakter i Cel Diety Radnego Gminnego: Rekompensata, nie Pensja

Zrozumienie, czym jest dieta radnego gminnego, jest kluczowe dla właściwej oceny tego świadczenia. Wbrew potocznemu rozumieniu, nie jest to pensja ani wynagrodzenie w tradycyjnym sensie, wynikające ze stosunku pracy. Radny gminny nie jest pracownikiem samorządu gminy, a jego funkcja ma charakter społeczny i mandatowy. Dieta radnego stanowi zatem formę rekompensaty za czas poświęcony na pełnienie obowiązków publicznych oraz za związane z tym utracone korzyści, przede wszystkim zarobki z podstawowej działalności zawodowej. Ma także pokrywać koszty, jakie radny ponosi w związku z wykonywaniem mandatu, takie jak dojazdy na sesje i posiedzenia komisji, koszty komunikacji czy materiałów.

Głównym celem diety jest umożliwienie osobom z różnych środowisk zawodowych i społecznych, bez względu na ich status materialny, aktywnego uczestnictwa w życiu publicznym i pełnienia funkcji radnego. Bez tej rekompensaty, dostęp do samorządu dla osób pracujących na pełny etat, prowadzących własną działalność gospodarczą czy posiadających inne zobowiązania, byłby znacznie utrudniony. Dieta ma zatem wymiar egalitarny i demokratyczny, wspierając ideę obywatelskiego zaangażowania.

Warto podkreślić, że dieta nie jest wynagrodzeniem za pracę, a zatem nie jest obciążona składkami na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Jest natomiast – podobnie jak inne dochody – podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT) powyżej określonych rocznych limitów zwolnienia, co stanowi istotną różnicę w stosunku do wynagrodzenia ze stosunku pracy. Przepisy podatkowe w tym zakresie były przedmiotem wielu nowelizacji, ale co do zasady, dieta traktowana jest jako przychód z innych źródeł.

Podstawy Prawne Ustalania Wysokości Diet Radnych

Ustalanie wysokości diet radnych gminnych nie jest dowolne i podlega ściśle określonym regulacjom prawnym. Kluczowymi aktami prawnymi w tym zakresie są:

1. Ustawa o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 r., która określa ogólne ramy funkcjonowania samorządu terytorialnego, w tym zasady pełnienia mandatu radnego.
2. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnym gmin, powiatów i województw. To rozporządzenie jest kluczowe, ponieważ ustanawia górne limity diet, których rady gmin nie mogą przekroczyć.
3. Ustawa budżetowa na dany rok, która określa tzw. kwotę bazową dla pracowników sfery budżetowej. Kwota bazowa jest punktem odniesienia dla wielu świadczeń w sektorze publicznym, w tym dla maksymalnej wysokości diet radnych.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, maksymalna wysokość diety radnego gminnego nie może przekroczyć 2,4-krotności kwoty bazowej, której wysokość ustalana jest co roku w ustawie budżetowej. W roku 2024, a tym samym w 2026, jeśli nie zajdą fundamentalne zmiany, kwota bazowa wynosiła 1789,42 zł. Oznacza to, że maksymalna dieta radnego gminnego mogła wynieść 2,4 * 1789,42 zł = 4294,61 zł. Ta kwota stanowi absolutny pułap, którego żadna rada gminy nie może przekroczyć, nawet jeśli uzna, że zakres obowiązków radnych uzasadniałby wyższe świadczenie.

Warto podkreślić, że rozporządzenie Rady Ministrów określa *maksymalne* wysokości diet. Ostateczna decyzja o ich konkretnej wysokości, w granicach wyznaczonych przepisami, należy do samej rady gminy, która podejmuje w tej sprawie stosowną uchwałę. To daje gminom pewną elastyczność w dostosowywaniu diet do lokalnych uwarunkowań i możliwości finansowych.

Ile Wynosi Dieta Radnego Gminnego? Szczegółowe Stawki na 2026 Rok

Wysokość diety radnego gminnego jest w dużej mierze uzależniona od jednego kluczowego czynnika – liczby mieszkańców danej gminy. Polskie prawodawstwo w tym zakresie przewiduje trzystopniową skalę, która ma odzwierciedlać zróżnicowanie w zakresie obowiązków, złożoności problemów i nakładu pracy radnych w zależności od wielkości społeczności, którą reprezentują. Poniżej przedstawiamy szczegółowe stawki, które, zgodnie z przepisami obowiązującymi w 2024 roku i przyjętymi jako podstawa dla roku 2026, kształtują się następująco:

Gminy Małe (do 15 tysięcy mieszkańców)

W najmniejszych jednostkach samorządu terytorialnego, gdzie liczba mieszkańców nie przekracza 15 tysięcy, dieta radnego gminnego jest najniższa. Maksymalna kwota, jaką rada gminy może uchwalić dla swoich członków, wynosi 2147,30 zł miesięcznie. Jest to 50% maksymalnej stawki dla największych gmin.

W tych gminach, choć zakres zadań może być porównywalny, złożoność problemów, tempo pracy rady oraz liczba spotkań i posiedzeń komisji jest zazwyczaj mniejsza niż w dużych aglomeracjach. Niemniej jednak, rola radnego w małej społeczności jest często bardziej bezpośrednia i wymaga bliskiego kontaktu z mieszkańcami oraz głębokiego zaangażowania w rozwiązywanie lokalnych problemów.

Gminy Średnie (od 15 tysięcy do 100 tysięcy mieszkańców)

Dla gmin o średniej wielkości, liczących od 15 tysięcy do 100 tysięcy mieszkańców, przepisy przewidują wyższą dietę. Maksymalna miesięczna kwota, jaką radny może otrzymać w takich gminach, wynosi 3220,96 zł. Jest to 75% maksymalnej stawki ogólnej.

W tych jednostkach samorządu terytorialnego radni mierzą się z bardziej złożonymi wyzwaniami, związanymi z dynamicznym rozwojem urbanistycznym, infrastrukturą, transportem publicznym, a także szerszym spektrum usług społecznych. Wzrost populacji wiąże się z większym obciążeniem pracą rady, co uzasadnia wyższą rekompensatę finansową.

Gminy Duże (powyżej 100 tysięcy mieszkańców)

W największych miastach i gminach, gdzie liczba mieszkańców przekracza 100 tysięcy, radni mierzą się z najbardziej skomplikowanymi problemami zarządczymi i społecznymi. W takich warunkach nakład pracy, liczba posiedzeń, złożoność projektów uchwał i presja społeczna są największe. Dlatego też, w tych gminach przewidziana jest najwyższa maksymalna dieta, wynosząca 4294,61 zł miesięcznie. Jest to 100% maksymalnej kwoty wynikającej z 2,4-krotności kwoty bazowej.

Radni w dużych miastach często pełnią funkcje zbliżone do funkcji politycznych, wpływając na decyzje o znaczeniu regionalnym, a nawet krajowym. Ich praca wymaga dogłębnej znajomości wielu dziedzin, ciągłego kontaktu z różnymi grupami interesu i ogromnego zaangażowania czasowego.

Warto jednak pamiętać, że podane kwoty to *maksymalne* wysokości diet. Rada gminy w ramach swojej autonomii decyzyjnej może ustalić diety na poziomie niższym niż maksymalny, kierując się kondycją finansową gminy lub polityką oszczędnościową.

Czynniki Wpływające na Wysokość Diety Radnego poza Rozmiarem Gminy

Choć wielkość gminy jest głównym determinantem maksymalnej wysokości diety radnego, na jej ostateczny kształt wpływa również szereg innych czynników, zarówno o charakterze prawnym, jak i praktycznym. Zrozumienie ich pozwala lepiej pojąć, jak skonstruowany jest system rekompensat dla samorządowców.

1. Funkcje Pełnione w Radzie Gminy

Diety radnych nie są zazwyczaj jednorodne dla wszystkich członków rady. Przepisy lokalne, ustanawiane przez samą radę, często przewidują zwiększone diety dla radnych pełniących ważne funkcje. Do najważniejszych z nich należą:

* Przewodniczący Rady Gminy: Osoba ta kieruje pracami rady, zwołuje sesje, przewodniczy obradom, reprezentuje radę na zewnątrz. Jego obowiązki są znacznie bardziej rozbudowane i wymagające czasowo, co uzasadnia wyższą dietę, często na poziomie maksymalnym dla danej kategorii gminy.
* Wiceprzewodniczący Rady Gminy: Wspierają przewodniczącego w jego obowiązkach i zastępują go w przypadku nieobecności. Zazwyczaj przysługuje im dieta w wysokości niższej niż przewodniczącemu, ale wyższej niż „zwykłym” radnym.
* Przewodniczący Komisji Stałych Rady: Komisje są organami pomocniczymi rady, zajmującymi się szczegółowymi zagadnieniami (np. finansów, oświaty, infrastruktury). Przewodniczący komisji organizują ich pracę, przygotowują projekty uchwał i raporty. Ich zwiększona dieta odzwierciedla dodatkowy nakład pracy.
* Wiceprzewodniczący Komisji: Podobnie jak w przypadku wiceprzewodniczących rady, ich dieta jest zazwyczaj wyższa niż dieta szeregowego radnego.

Wysokość tych dodatków funkcyjnych jest precyzyjnie określana w uchwale rady gminy.

2. Frekwencja i Aktywność Radnego

Wiele rad gminnych, ustalając zasady wypłacania diet, wiąże ich wysokość z frekwencją radnego na sesjach rady oraz posiedzeniach komisji. Jest to mechanizm mający na celu motywowanie radnych do aktywnego uczestnictwa w pracach samorządu. W praktyce oznacza to, że:

* Nieusprawiedliwiona nieobecność na sesji rady lub posiedzeniu komisji, do której radny należy, może skutkować proporcjonalnym obniżeniem diety za dany miesiąc.
* W niektórych gminach rady mogą wprowadzać dodatkowe kryteria, takie jak aktywność w dyskusjach, składanie interpelacji czy praca w zespołach roboczych, choć te są trudniejsze do obiektywnego zmierzenia i rzadziej wpływają bezpośrednio na wysokość diety.

System ten ma na celu zapewnienie, że dieta jest faktyczną rekompensatą za *wykonane* obowiązki, a nie jedynie „etatową” wypłatą.

3. Uchwała Rady Gminy

Jak wspomniano wcześniej, ostateczna wysokość diet, w granicach wyznaczonych przez rozporządzenie Rady Ministrów, jest ustalana przez samą radę gminy w drodze uchwały. Podejmując taką decyzję, radni muszą wziąć pod uwagę:

* Możliwości finansowe gminy: Budżet gminy jest ograniczony, a wydatki na diety radnych stanowią jedną z pozycji w nim. Radni muszą ważyć potrzeby finansowe gminy z potrzebą odpowiedniej rekompensaty za swoją pracę.
* Oczekiwania społeczne: Decyzje dotyczące diet radnych są często przedmiotem publicznej dyskusji i mogą wpływać na wizerunek rady w oczach mieszkańców.
* Zasada proporcjonalności i sprawiedliwości: Rada powinna dążyć do ustalenia diet w sposób sprawiedliwy i adekwatny do faktycznego wkładu pracy i odpowiedzialności poszczególnych radnych.

Uchwała rady gminy precyzyjnie określa wysokość diety zasadniczej, ewentualne dodatki funkcyjne oraz zasady potrąceń za nieobecności.

Dieta Radnego a Inne Świadczenia: Rozróżnienie i Kontekst

Zrozumienie specyfiki diety radnego wymaga jasnego odróżnienia jej od innych form wynagrodzenia czy świadczeń, zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym. To rozróżnienie jest fundamentalne dla prawidłowej percepcji roli radnego w systemie samorządowym.

1. Brak Stosunku Pracy

Najważniejszą różnicą jest brak stosunku pracy. Radny gminny nie jest zatrudniony przez gminę na podstawie umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej czy powołania w rozumieniu Kodeksu pracy. Oznacza to, że:

* Nie przysługuje mu urlop wypoczynkowy, chorobowy czy macierzyński w rozumieniu prawa pracy.
* Nie jest chroniony przepisami Kodeksu pracy dotyczącymi np. wypowiedzenia, czasu pracy czy minimalnego wynagrodzenia.
* Gmina nie odprowadza za niego składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) ani na ubezpieczenie zdrowotne, chyba że radny zatrudniony jest gdzie indziej i tam ma odprowadzane składki.

Dieta radnego jest zatem świadczeniem sui generis, czyli o charakterze autonomicznym, uregulowanym w przepisach prawa samorządowego.

2. Charakter Społeczny i Mandatowy

Funkcja radnego ma charakter społeczny i jest związana z mandatem uzyskanym w wyborach. Radny reprezentuje swoich wyborców i działa w ich imieniu, a nie w imieniu pracodawcy. To odróżnia go od pracowników urzędu gminy czy jednostek organizacyjnych gminy, którzy wykonują swoje obowiązki na podstawie stosunku pracy.

3. Opodatkowanie Diety Radnego

Jak już wspomniano, dieta radnego podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT). Istnieją jednak wyjątki i zwolnienia. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o PIT, wolne od podatku dochodowego są diety oraz kwoty stanowiące zwrot kosztów, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich – do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 2280 zł. Należy zwrócić uwagę, że jest to limit roczny podzielony przez 12, a przepisy w tym zakresie zmieniały się na przestrzeni lat.
W przypadku przekroczenia tego limitu, nadwyżka podlega opodatkowaniu. Samorządy, jako płatnicy, są zobowiązane do pobierania zaliczek na PIT od diet przekraczających ten próg. To odróżnia diety radnych od niektórych innych świadczeń publicznych, które mogą być w całości zwolnione z PIT.

4. Dieta Radnego a Wynagrodzenie Wójta/Burmistrza/Prezydenta Miasta

Warto także odróżnić dietę radnego od wynagrodzenia wójta, burmistrza czy prezydenta miasta. Ci ostatni są organami wykonawczymi gminy, zatrudnianymi na podstawie powołania i otrzymującymi stałe wynagrodzenie (pensję) wraz ze wszystkimi świadczeniami pracowniczymi (składki ZUS, urlopy itp.). Wysokość ich wynagrodzeń jest również regulowana odrębnymi przepisami (głównie rozporządzeniami Rady Ministrów), ale ma charakter pensji pracowniczej, a nie rekompensaty za pełnienie funkcji społecznej.

Rola Rady Gminy w Kształtowaniu Wysokości Diet

Wspomniana już wcześniej uchwała rady gminy jest kluczowym elementem w procesie ustalania ostatecznej wysokości diet radnych. Choć ramy prawne są sztywne, radom pozostawiono pewien margines swobody, który pozwala dostosować diety do specyfiki lokalnej.

Proces Uchwalania Diet

Po wyborach samorządowych, jedną z pierwszych decyzji nowo wybranej rady jest zazwyczaj uchwalenie regulaminu pracy rady oraz uchwały określającej wysokość diet. Proces ten zazwyczaj wygląda następująco:

1. Analiza przepisów: Radni zapoznają się z obowiązującym rozporządzeniem Rady Ministrów oraz ustawą o samorządzie gminnym, aby poznać maksymalne limity.
2. Ocena potrzeb i możliwości: Dyskusja w radzie dotyczy tego, na jakim poziomie, w ramach dozwolonych limitów, powinny zostać ustalone diety. Biorą pod uwagę nakład pracy, odpowiedzialność, ale także kondycję finansową gminy i oczekiwania społeczne.
3. Projekt uchwały: Jeden z klubów radnych lub grupa radnych przedstawia projekt uchwały w sprawie ustalenia wysokości diet. Projekt ten często zawiera zróżnicowane stawki dla poszczególnych funkcji (przewodniczący rady, przewodniczący komisji) oraz zasady obniżania diet.
4. Dyskusja i głosowanie: Projekt uchwały jest poddawany dyskusji na sesji rady. Zazwyczaj jest to jeden z bardziej wrażliwych społecznie punktów porządku obrad. Po dyskusji radni głosują nad przyjęciem uchwały.
5. Publikacja: Uchwała, po jej przyjęciu, jest publikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa i wchodzi w życie. Jest to akt prawa miejscowego, wiążący dla wszystkich radnych.

Czynniki Brane pod Uwagę przez Radę

Podejmując decyzję o wysokości diet, rady gmin biorą pod uwagę szereg czynników:

* Płynność finansowa i budżet gminy: W trudniejszej sytuacji finansowej gminy, radni mogą zdecydować się na ustalenie diet na niższym poziomie, aby nie obciążać nadmiernie budżetu. Warto jednak pamiętać, że zbyt niskie diety mogą zniechęcać do kandydowania osoby o wysokich kwalifikacjach, ale ograniczonej dyspozycyjności czasowej.
* Porównanie z innymi gminami: Radni często analizują, ile wynosi dieta radnego gminnego w sąsiednich, podobnych gminach. Ma to na celu unikanie zbyt dużych dysproporcji, które mogłyby prowadzić do nieuzasadnionej krytyki.
* Doświadczenie i kadencyjność: Niekiedy podnosi się argument, że radni z dłuższym stażem lub pełniący funkcje przez kilka kadencji posiadają większe doświadczenie i ich praca jest efektywniejsza, co mogłoby uzasadniać wyższe stawki. Jednakże przepisy nie przewidują zróżnicowania diet ze względu na staż.
* Wizerunek publiczny: Decyzje o dietach są często monitorowane przez media lokalne i mieszkańców. Rada musi balansować między potrzebą adekwatnej rekompensaty a ryzykiem postrzegania jej jako grupy czerpiącej nieuzasadnione korzyści.

Kiedy Dieta Radnego Może Zostać Obniżona lub Wstrzymana?

System diet radnych, choć ma na celu rekompensatę za poświęcony czas, przewiduje mechanizmy, które pozwalają na korektę wysokości świadczenia w przypadku niewywiązania się z obowiązków. Dieta radnego nie jest bowiem bezwarunkowa.

Nieobecności na Sesjach i Posiedzeniach Komisji

Najczęstszym powodem obniżenia diety jest nieobecność radnego na posiedzeniach rady lub komisji, do których został powołany. Uchwała rady gminy, o której była mowa wcześniej, precyzyjnie określa zasady potrąceń. Zazwyczaj potrąca się:

* Procent diety za każdą nieusprawiedliwioną nieobecność na sesji rady.
* Procent diety za każdą nieusprawiedliwioną nieobecność na posiedzeniu komisji.
* W niektórych gminach rozróżnia się nieobecności usprawiedliwione (np. choroba, delegacja służbowa) i nieusprawiedliwione. Potrącenia stosuje się zazwyczaj tylko w przypadku tych drugich.

Celem tych zapisów jest zapewnienie, że radni aktywnie uczestniczą w pracach rady, co jest kluczowe dla skuteczności samorządu. Brak uczestnictwa w pracach organu, którego się jest członkiem, jest równoznaczny z niewywiązywaniem się z mandatu.

Inne Powody Obniżenia lub Utraty Diety

Chociaż rzadziej spotykane w praktyce, istnieją również inne okoliczności, które mogą skutkować utratą prawa do diety lub jej obniżeniem:

* Utrata mandatu: W przypadku utraty mandatu radnego (np. w wyniku rezygnacji, prawomocnego wyroku sądu, niezłożenia oświadczenia majątkowego), radny traci prawo do diety od momentu zaistnienia tego faktu.
* Zawieszenie w prawach radnego: W niektórych sytuacjach, np. w toku postępowania dyscyplinarnego (co jest rzadkie w przypadku radnych gminnych, ale możliwe w wyjątkowych okolicznościach, np. konfliktu interesów), radny może zostać zawieszony w prawach, co może wiązać się z wstrzymaniem diety.
* Niezłożenie oświadczenia majątkowego: Zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym, radni są zobowiązani do składania oświadczeń majątkowych. Niezłożenie takiego oświadczenia w terminie skutkuje wygaśnięciem mandatu radnego, a tym samym utratą prawa do diety.

Mechanizmy te mają na celu zapewnienie dyscypliny, transparentności i odpowiedzialności w pełnieniu funkcji publicznych.

Transparentność i Kontrola Wydatków Publicznych

Kwestia, ile wynosi dieta radnego gminnego, zawsze budzi żywe emocje i jest przedmiotem publicznej debaty. Dlatego też, zasady ustalania i wypłacania diet podlegają zasadzie transparentności.

Publiczny Charakter Uchwał

Uchwały rady gminy dotyczące wysokości diet są aktami prawa miejscowego. Oznacza to, że są one publikowane w Dziennikach Urzędowych Województw i są powszechnie dostępne. Każdy mieszkaniec ma prawo zapoznać się z ich treścią i wiedzieć, ile radni jego gminy otrzymują tytułem rekompensaty.

Informacje w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP)

Wiele gmin dodatkowo zamieszcza informacje o wysokości diet radnych w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP), co ułatwia dostęp do tych danych. Często w BIP dostępne są również protokoły z sesji rady, w których odnotowywana jest obecność radnych, co pozwala na weryfikację zasadności potrąceń diet.

Kontrola Społeczna i Medialna

Decyzje o dietach radnych są często przedmiotem uwagi lokalnych mediów i organizacji społecznych. Dziennikarze i aktywiści monitorują wysokość diet, porównują je z innymi gminami, analizują, czy są adekwatne do zakresu obowiązków i czy nie przekraczają granic zdrowego rozsądku, szczególnie w kontekście możliwości finansowych gminy. Kontrola społeczna pełni funkcję zabezpieczającą przed ewentualnymi nadużyciami lub nieuzasadnionym zawyżaniem diet.

Transparentność w tej kwestii buduje zaufanie mieszkańców do władz samorządowych i pozwala na świadome uczestnictwo w procesach decyzyjnych. Umożliwia również rozliczanie radnych z ich aktywności i kosztów związanych z pełnionym mandatem.

Podsumowanie: Znaczenie Diety Radnego w Samorządzie

Funkcja radnego gminnego, choć ma charakter społeczny, stanowi kluczowy element stabilności i rozwoju lokalnych społeczności. Radni, działając w imieniu mieszkańców, podejmują decyzje mające realny wpływ na codzienne życie w gminie. Dieta, którą otrzymują, jest podstawowym narzędziem umożliwiającym pełnienie tej wymagającej roli.

Ile wynosi dieta radnego gminnego w 2026 roku? Jak wynika z powyższej analizy, kwota ta jest ściśle regulowana przez przepisy prawa, przede wszystkim rozporządzenie Rady Ministrów oraz ustawę budżetową. Maksymalne stawki, bazujące na poziomie z 2024 roku, wynoszą: 2147,30 zł dla gmin do 15 tys. mieszkańców, 3220,96 zł dla gmin od 15 tys. do 100 tys. mieszkańców oraz 4294,61 zł dla gmin powyżej 100 tys. mieszkańców. Ostateczna decyzja